Από τη δεκαετία του 1990 σημειώνεται διεθνώς ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις εβραϊκές σπουδές. Ανάμεσα τις εβραϊκές κοινότητες που ενσωματώθηκαν στο ελληνικό κράτος κατά τον 19ο και 20ό αιώνα, η Θεσσαλονίκη — εξέχον εβραϊκό κέντρο της Oθωμανικής Aυτοκρατορίας — έχει συγκεντρώσει το μεγαλύτερο ερευνητικό και ακαδημαϊκό ενδιαφέρον. Τα τελευταία χρόνια κάποιες μικρότερες εβραϊκές κοινότητες (Αθήνα, Ρόδος, Καβάλα) έχουν αρχίσει να μελετώνται πιο συστηματικά.
Η ιστορία των εβραίων της Κρήτης απουσιάζει, ωστόσο, σε μεγάλο βαθμό από τις σύγχρονες μελέτες. Αν και γνωρίζουμε τα γεγονότα της βύθισης του ατμόπλοιου Τάναϊς που οδήγησαν στην ολοκληρωτική εξόντωση των εβραίων της Κρήτης τον Ιούνιο του 1944, η γνώση μας για τα χρόνια που προηγήθηκαν παραμένει αποσπασματική.

Άποψη της εβραϊκής γειτονιάς στα Χανιά, αρχές 20ού αιώνα © Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος

Το ερευνητικό πρόγραμμα "Οι εβραίοι της Κρήτης: Ανασυγκρότηση μιας απουσίας, αφήγηση μιας παρουσίας» επιχειρεί να καλύψει αυτό το κενό. Μέσα από γραπτές, προφορικές και οπτικές πηγές μελετά την ταυτότητα και τη ζωή της κοινότητας των Χανίων, της μεγαλύτερης εβραϊκής κοινότητα της Κρήτης στη διάρκεια του 19ου και 20ού αιώνα, κατά τις ταραγμένες δεκαετίες πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το πρόγραμμα αναδεικνύει επίσης τη διαχείριση της μνήμης και της κληρονομιάς που άφησαν οι εβραίοι των Χανίων στην πόλη μετά τη φυσική τους εξόντωση. Τέλος, πέρα από το να διευρύνει τη μελέτη της χανιώτικης εβραϊκής κοινότητας, στόχος του ερευνητικού προγράμματος είναι να συμβάλλει σε μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τη λειτουργία, τον χαρακτήρα και τα δίκτυα των μικρών πληθυσμιακά εβραϊκών κοινοτήτων στην Ελλάδα.

Η πρώτη φάση του έργου πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2016-2019. Είχε την υποστήριξη της Συναγωγής Ετς Χαγίμ των Χανίων, την επιστημονική εποπτεία της Βασιλικής Γιακουμάκη, επίκουρης καθηγήτριας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και χρηματοδότηση από την Anne Germanacos.

Η δεύτερη φάση του έργου, ως ανεξάρτητο πρότζεκτ, πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2019-2026 αποκλειστικά από την ερευνητική ομάδα, δηλαδή τους και τις Δάφνη Λάππα, Κατερίνα Αναγνωστάκη, Αλέξανδρο Βεντούρα.

Τα γενεαλογικά δέντρα της ενότητας "Οικογένειες" δημιουργήθηκαν με τη χρήση του FamilyEcho.

Βιβλιογραφία